Çelik hasır (hasır demir, beton hasırı); döşeme, plak, perde ve yol betonu donatısında geleneksel nervürlü demire kıyasla çok daha hızlı uygulama sağlayan fabrikasyon donatı ürünüdür. Hangi Q tipi hangi uygulamada, ölçüleri nasıl yorumlanır, m² hesabı nasıl yapılır? Tarsus’ta 30 yıllık tecrübemizle Centilmen Metal olarak; çelik hasır rehberini detaylı hazırladık.
Çelik Hasır Nedir?
Çelik hasır; nervürlü inşaat demiri çubuklarının fabrika ortamında dik açıyla yerleştirilip kesişim noktalarında punta (spot) kaynağıyla birleştirilmesiyle üretilen donatı panelidir. Standart üretim TS 4559 ve EN 10080 normlarına uygundur.
Çelik Hasır Avantajları
- Hızlı uygulama: Sahada bağlama işçiliği yok, panel hâlinde serilir
- Tutarlı kalite: Fabrika ölçüsünde standart çap ve aralık
- İşçilik tasarrufu: Geleneksel donatıya göre %40-60 daha hızlı
- Daha az fire: Standart ölçü, kesim atığı minimum
- Yapı güvenliği: Punta kaynağıyla sabit aralık → eksik bağlama riski yok
Sınırları
- Karmaşık geometrili kolon ve kirişlerde uygun değil — etriye olarak kullanılmaz
- Standart panel boyu dışında kesim ek işçilik gerektirir
- Yüksek kat konutta nervürlü demir + hasır kombinasyonu en doğrusu
Q Tipi Kodlama Sistemi
Türkiye’de çelik hasır için “Q” tipi kodlama kullanılır. Q rakamı; 1 metre genişlikteki hasırın ağırlığını gram cinsinden ifade eder.
Örnek: Q188 = 1 m² hasırın 1,88 kg geldiği tip.
Aynı zamanda tipte boyuna ve enine donatı çapları, aralıkları standartlaşmıştır.
Standart Q Tipleri Tablosu
| Q Tipi | Boyuna Çap × Aralık | Enine Çap × Aralık | Ağırlık (kg/m²) | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|---|
| Q131 | Ø5 × 150 mm | Ø5 × 150 mm | 1,31 | Hafif zemin betonu, döşeme |
| Q158 | Ø5 × 150 mm | Ø6 × 150 mm | 1,58 | Garaj zemini, yaya yolu |
| Q188 | Ø6 × 150 mm | Ø6 × 150 mm | 1,88 | Konut zemin plaka, kaldırım |
| Q221 | Ø6 × 150 mm | Ø7 × 150 mm | 2,21 | Hafif sanayi zemini |
| Q257 | Ø7 × 150 mm | Ø7 × 150 mm | 2,57 | Sanayi zemini, depo |
| Q295 | Ø7 × 150 mm | Ø8 × 150 mm | 2,95 | Vinç altı zemin |
| Q335 | Ø8 × 150 mm | Ø8 × 150 mm | 3,35 | Ağır araç geçişi zemini |
| Q424 | Ø9 × 150 mm | Ø9 × 150 mm | 4,24 | Fabrika ana platform |
| Q524 | Ø10 × 150 mm | Ø10 × 150 mm | 5,24 | Yol betonu, ağır yük |
| Q636 | Ø11 × 150 mm | Ø11 × 150 mm | 6,36 | Karayolu, otopark zemini |
Standart panel boyu: 6,00 m × 2,15 m (12,9 m² alan). Bazı üreticiler 5,00 × 2,15 m veya talebe göre özel kesim sunar.
Hasır Demir vs Nervürlü Demir: Hangi Durumda Hangisi?
| Kriter | Çelik Hasır | Nervürlü Demir (Bağlamalı) |
|---|---|---|
| Uygulama hızı | %40-60 hızlı | Yavaş, bağlama işçiliği |
| Geometrik esneklik | Düşük (dikdörtgen panel) | Yüksek (her şekle uyar) |
| Tipik kullanım | Plak, döşeme, perde, zemin | Kolon, kiriş, eğri eleman |
| İşçilik maliyeti | Düşük | Yüksek |
| Malzeme birim fiyatı | Biraz yüksek (+%5-10) | Düşük |
| Toplam maliyet | Genelde daha ekonomik | İşçilik dahil yüksek |
| Fire payı | %5-8 (kesim) | %3-5 |
Pratik öneri: Konut, depo veya fabrika döşemelerinde hasır, kolon-kiriş-etriye işlerinde nervürlü demir. Detaylı m² başına demir hesabı rehberimizde bu kombinasyonun nasıl uygulandığı anlatılıyor.
Çelik Hasır Hesabı: Adım Adım
Örnek: 20 × 30 m alanda Q188 çelik hasır ile zemin betonu donatısı
1. Adım: Toplam Alan
20 m × 30 m = 600 m²
2. Adım: Panel Sayısı
Standart panel: 6 m × 2,15 m = 12,9 m²/panel
Bindirme paylı net alan: 12,9 × (1 – 0,15) = ~11 m² gerçek kapsama
Gerekli panel sayısı: 600 ÷ 11 = ~55 panel
3. Adım: Toplam Ağırlık
Q188 = 1,88 kg/m². Brut alan: 55 × 12,9 = 710 m². Toplam: 710 × 1,88 = ~1.334 kg = 1,3 ton
4. Adım: Fire Payı
Kesim ve bindirme için %8 fire: 1,3 × 1,08 = ~1,4 ton
Bindirme Kuralları
Çelik hasır panel kenarları minimum bindirme mesafesi:
- Boy yönü: 1 boyuna donatı aralığı + 25 cm (genelde 30-40 cm)
- En yönü: 1 enine donatı aralığı + 5 cm (genelde 20-25 cm)
- Yüksek mukavemet bölgesinde (oturma noktalarında): 50 cm
Yetersiz bindirme; betonarme plakta donatı sürekliliğini bozar, çatlamaya yol açar.
Kullanım Alanları
1. Konut ve Ticari Yapı Plak Döşemesi
Konut zemin betonu, asma kat plakaları, sömeller; Q188 – Q257 arası tipler. Bazen plak donatısı çift sıralı (alttan + üstten) yerleştirilir.
2. Sanayi Zemini
Fabrika zemini, depo, lojistik merkez; Ø7-10 mm aralığında ağır yük taşıyan tipler (Q257 – Q524). Forklift, vinç ve ağır araç geçişi olan alanlarda Q335+ önerilir.
3. Yol Betonu ve Kaldırım
Karayolu, otopark, sanayi içi yol; Q524 veya Q636 tipler. Yüksek aşınma ve tekrarlanan ağır yük için kalın çap zorunludur.
4. Betonarme Perde Duvar
Yer altı su deposu, bodrum perde duvarı, istinad duvarı; hasır yüzeye dik yerleştirilerek hızlı donatı oluşturulur. Genelde Q257 – Q424 arası.
5. Hafif Yapı ve Bahçe Uygulaması
Garaj zemini, bahçe yolu, küçük temel; Q131 – Q188 yeterli. Bu uygulamalarda galvanizli sac veya baklavalı sac kombinasyonu da pratik.
6. Çelik-Beton Kompozit Döşeme
Çelik yapıda IPE/HEA profilleri üzerine trapez döşeme sacı + hasır + beton döküm kombinasyonu yaygın. Bu uygulamada Q221 – Q295 tipler tercih edilir.
Saklama ve Sahada Yönetim
- Saklama: Hasır panelleri yatay, ahşap takoz üzerinde, doğrudan toprakla temas etmeyecek şekilde istif edin. Pas oluşumunu önler
- Üst üste istif: Maks 20 panel. Daha fazlası en alttaki panelleri eğip donatı geometrisini bozar
- Yağmurdan koru: Açık alanda branda örtü şart
- Taşıma: Yumuşak askılı vinç ile, ortadan değil kenarlardan kavrayın. Demet ortasından kaldırmak paneli büker
- Saha kesimi: Flex (köşeli taşlama) veya hidrolik makas. Kesim sonrası kenarda çıkan kıvılcımlar ahşap iskeleye sıçramamalı
Sismik Bölgede Çelik Hasır
Mersin, Tarsus ve çevresi 2. derece deprem bölgesindedir. Sismik tasarımda hasır kullanımına ilişkin önemli kurallar:
- Plak donatısında hasır + nervürlü kombinasyon → tek başına hasır yetersiz olabilir
- Yüksek katlı binada perde duvarda hasır kullanılırken kenar takviye çubukları zorunludur
- Hasır mesh aralığı 150 mm’den büyük olmamalı (gevşek ağ = deprem performansı düşük)
- Yapı denetim onayı şart
Yaygın Hatalar
1. Yanlış Q Tipi Seçimi
Konut zemin betonuna Q636 atmak veya ağır sanayi zeminine Q131 koymak yaygın hata. Q seçimi statik hesaba göre yapılmalı, kulaktan dolma değil.
2. Bindirme Eksikliği
Bindirme mesafesi 30 cm yerine 10 cm bırakmak; betonarme plakta zayıf nokta yaratır, çatlak başlangıcı olur.
3. Pas Bırakmadan Beton Döküm
Hasır beton zeminden 2-2,5 cm yukarıda durmalı (pas payı). Plastik takoz veya beton parça ile yükseltilmeli; doğrudan zemine bırakıldığında alt tarafa pas dolar, korozyon hızlanır.
4. Çatlak Risk Bölgesinde Hasır Atlama
Perde kenarları, kapı-pencere boşluk köşeleri, plakanın orta zayıf bölgeleri ek takviye gerektirir. Hasır tek başına yeterli olmaz, nervürlü çubuk takviyesi şart.
Centilmen Metal’de Çelik Hasır Tedariki
Tarsus tesislerimizde Q131’den Q636’ya kadar geniş Q tipi stoğu, standart 6×2,15 m panel boyutunda. Özel kesim ve adet bazlı paketleme talebinizi karşılıyoruz. Diğer donatı, sac, profil ve boru çeşitleri için ürün sayfamızı inceleyin.
Tarsus ve Mersin’de aynı gün, Çukurova bölgesinde 24 saat içinde sahaya teslimat.
Hasır demir sipariş ve teklif için: WhatsApp ile yazın veya 0545 408 00 03 numaralı hattan ulaşın. Q tipi, m² ve teslim tarihinizi belirtin, aynı gün fiyat alın.
Sık Sorulan Sorular
Q188 ile Q257 arasındaki fark nedir?
Q rakamı 1 m²’lik ağırlığı gram cinsinden gösterir. Q188 = 1,88 kg/m², Q257 = 2,57 kg/m². Daha yüksek Q tipi daha kalın çap veya daha sık aralık demektir; yüksek yük taşır.
Hasır demir kalitesi nasıl kontrol edilir?
Kaynak noktalarının sağlam olması, çubukların dik açıyla kesişmesi, fabrika etiketinin (Q tipi, üretici, parti numarası) olması kontrol edilir. TS 4559 / EN 10080 standardına uygunluk sertifikası talep edebilirsiniz.
Hasır demir paslanır mı?
Standart hasır demir (B500B, B500C) çıplak çelik gibi paslanır. Beton içinde alkalin ortam nedeniyle korozyon yavaşlar. Açık ortamda 3-6 ay içinde yüzey pası başlar. Saklama sırasında nem ve toprakla temas önlenmelidir.
Hasır demir yerine nervürlü demir kullansam daha mı ucuz olur?
Birim kg fiyatında nervürlü demir biraz daha ucuzdur. Ancak hasır demirde işçilik maliyeti %40-60 azalır. Toplam (malzeme + işçilik) maliyet hesabında hasır demir genelde daha ekonomiktir.
Özel boyutta hasır demir üretilebilir mi?
Evet. Standart 6×2,15 m dışında 5×2,15 m veya proje bazlı özel ölçü üretim mümkündür. Sipariş miktarına ve teslim tarihine göre teklif verilir.
İlgili Yazılar
- İnşaatta m² Başına Demir Hesabı
- NPU, NPI, HEA, HEB, IPE Profil Demir Türleri
- Çelik Konstrüksiyon Yapı Rehberi
- Tarsus Demir Çelik Sektörü
- Mersin, Adana ve Çukurova için Demir Çelik Tedariki
- Adana ve Hacı Sabancı OSB için Demir Çelik Tedariki
- Sandviç Panel Rehberi: Çatı, Cephe ve Soğuk Hava Deposu
Centilmen Metal — 30 yıldır Tarsus’ta demir çelik, sac, profil ve metal ürün çözümleri. 82 Evler Mahallesi Sanayi Sitesi, 3112 Sokak No:38, Tarsus/Mersin
